Историјата на битолските фамилии често започнува далеку од градот, а нивните корени се вткаени во големите преселби, војни и судбини што го обликувале Балканот. Таква е и приказната за фамилијата Бишта, чиј пат започнува во некогашниот голем и богат град Москополе, во денешна Албанија.
Во втората половина на XVIII век, Москополе бил еден од најзначајните културни и трговски центри на Балканот. Но неговата судбина драматично се променила во 1767 година, кога градот бил ограбен и запален од силите на Али Паша Јанински. Градот бил нападнат трипати, а жителите биле изложени на насилства и пустошење. Многу семејства, спасувајќи ги своите животи, биле принудени да го напуштат родниот крај.
Меѓу тие бегалци бил и прадедото на Петро Бишта. Неговото семејство се преселило во Пелагонија и се населило во село Магарево, каде што две генерации го продолжиле својот живот и ја изградиле новата семејна приказна.
Најстариот познат член на родот по име Петро Бишта е роден во 1867 година во Магарево, од татко Михајло и мајка Елена. Тој имал брат чие име не е зачувано во семејното паметење. Братот заедно со таткото заминал во Романија, но нивната понатамошна судбина не е позната.
Хариклија и Петро
Во Магарево останал стрикото на Петро, Димитар Бишта, човек со голем углед и авторитет во селото. Тој бил еден од организаторите на донациите и активен учесник во изградбата на црквата „Св. Димитрија“ во Магарево која како таква истата ја има и во Битола, Солун. Во тоа време, поради ограничувањата што ги наметнувале османлиските власти, многу христијански храмови морале да бидат градени делумно под нивото на земјата и без високи кровови. Слична судбина имала и црквата во Битола, која поради забраните била делумно вкопана во земјата, а кровот бил направен понизок од вообичаеното, но само тој во Магарево ја има градбата како што треба со сите стандарди благодарение на фамилијата Бишта.
Димитар Бишта бил човек со силно присуство и влијание. Поради повредена нога често се движел на коњ, а неговиот авторитет бил толку голем што литургијата во црквата не започнувала додека тој не пристигнел. Истовремено бил и член на управен орган при османлиската администрација во Битола, каде редовно бил повикуван на седници. Според семејните преданија, во една прилика дури и ошамарил турски доставувач кој не ја предал поканата како што налагал редот.
Неговиот син Мина Бишта бил уште поактивен во борбата против османлиската власт. Тој бил водач на комитетот во Магарево и Трново, организација која се борела против турската власт и која добивала оружје од Италија, поврзано со гарибалдинското движење. Оружјето било складирано во местото Голема Ливада над Магарево.
Таваните од некогашната куќа на Петро
Но комитетот бил откриен. Според преданијата, бил накодошен од патријархот Бенедикт, по што неколку членови биле уапсени и депортирани во Турција. Меѓу нив бил и Мина Бишта, кој бил мачен во затворите и таму го загубил животот. Се раскажува дека на неговиот погреб имало повеќе народ отколку на погребот на турскиот султан – сведоштво за почитта што ја уживал меѓу луѓето.
Презимето Бишта, според семејното предание, е типично влашко име и е едно од оригиналните имиња што потекнуваат од Москополе.
По Балканските војни, семејството се преселило во Битола. Петро Бишта изградил куќа на тогашната улица Баштинска, денес улица Нико Фундали број 3.
Земјиштето било купено од турски сопственик и за него постои официјална тапија. Потомците на семејството и денес живеат на истото место, што претставува жива врска со минатото.
Признание за најдобар трговец:
,,Неговото Величество Александар Први
по милоста Божја и волјата на народот крал на Србите, Хрватите и Словенците
благоволи да го потпише следниот Указ
По предлог на претседателот на нашиот Министерски совет и нашиот министер за надворешни работи
го одликуваме
господинот Петро Бишта трговец од Битола
со Кралскиот орден Свети Сава петти (V) ред
Претседателот на нашиот Министерски совет и нашиот министер за надворешни работи нека го спроведат овој указ.”
Покрај домот, Петро Бишта бил и значаен стопанственик. Тој бил акционер во текстилната фабрика кај Црн Мост во Битола, заедно со неколку други познати акционери од тоа време, меѓу кои Србинович, Секулович и други. Акционер во фабриката бил и Татарчев од Ресен. Подоцна, поради неговите политички определби и поврзаноста со ВМРО, фабриката била национализирана, а имотот одземен од државата.
Петро Бишта главно се занимавал со трговија со текстилни производи произведени во фабриката. Во неговиот тестамент стои и интересна одредба, секоја година на децата од селата Трново и Магарево да им се обезбедуваат алишта произведени од фабриката. Овој гест покажува колку семејството било поврзано со своите корени и со луѓето од родниот крај.
На фотографијата со кочијата е Елени, ќерката на Петро (мајка на Коста и Петар) заедно со Алкивијади, таткото на Коста и Петар Калица
По Втората светска војна, новиот политички систем донел големи промени. Со воспоставувањето на социјалистичката власт, голем дел од имотите на старите битолски семејства биле конфискувани. Старите пари биле прогласени за неважечки, а замена за нови се дозволувала само во ограничени износи. Тоа бил период на сиромаштија и притисок врз старите трговски и стопански фамилии, кои често биле прогласувани за „капиталисти“ и државни непријатели.
Во тој период, зетот на Петар Бишта, Алкивијади Калица, дури морал да се откаже од дел од семејните ливади во корист на државата, за неговото семејство да може да добива детски додаток.
Од минатото на фамилијата се зачувани фотографии и вредни документи. Особено значајни се тефтерите од текстилната фабрика кај Црн Мост, во кои биле заведени книговодствените податоци. Во 1958 година тие биле предадени во Историскиот архив во Битола.
Фамилијата Бишта била поврзана и со повеќе познати битолски и балкански семејства, меѓу кои Зволу, Герас, Афродита Османли, Беака, Викторија Калаузи, Верга на Нико Газоџија, Тахули, како и Ерифили и Василики Чому, кои биле дворски дами кај цар Борис во Софија.
Петро Бишта и неговата сопруга Хариклија Шупила немале свои деца, но посвоиле ќерка по име Елена. Денес потомците на семејството се нивните внуци, правнуци и праправнуци, а презимето Бишта во Битола го продолжува токму нивната наследничка Елена.
На крајот од оваа приказна останува и еден тивок сведок на времето. Петро Бишта, неговата мајка Елена, неговата сопруга Хариклија и нејзината мајка Константина Шупила почиваат на Буковските гробишта во Битола, место каде што историјата на едно семејство продолжува да живее во сеќавањата на генерациите.
Бишта во историјата на с.Магарево
Во историјата на Магарево, едно од најстарите и најзначајни села во подножјето на Пелистер, се издвојува фамилијата Бишта како семејство што со дела, а не само со зборови, го градело духовниот и општествениот живот на заедницата.
Магарево, познато по својата влашка традиција и силна културна самосвест, низ вековите изнедрило луѓе што биле трговци, занаетчии, образовани граѓани и добротвори. Меѓу нив посебно место имаат Димитриј Бишта и неговиот внук Петро Бишта.
Според податоците забележани во историјата на селото, Димитриј Бишта бил главен дарител и организатор при изградбата на црквата Свети Димитриј во Магарево. Тој собирал средства од жителите, вложувал личен авторитет и уживал голема почит не само во селото, туку и во Битола. Неговото име се врзува со период кога црковната градба била центар на духовниот и општествениот живот.
Традицијата на дарителство ја продолжил неговиот внук Петро Бишта. Тој учествувал во изградбата и уредувањето на манастирот Свети Ѓоргиј во близина на селската црква. Но неговото дело не застанало само на ѕидови и покрив.
Во летото 1945 година, Петро Бишта ја завршил и свечено ја пуштил во употреба водоводната инсталација во манастирскиот комплекс. Чешмата и шадрванот што биле поставени тогаш станале симбол на практичната грижа за заедницата. Водата што протекла од таа чешма не била само техничко достигнување, туку знак на напредок и посветеност.
Во тоа време Магарево и Битола функционирале како поврзани средини. Многу магаревски фамилии имале имоти, трговија и врски во градот. Не е исклучено и фамилијата Бишта да имала такви релации, со што нивното влијание се чувствувало и во урбаниот живот на Битола.
Фамилијата Бишта претставува пример за луѓе што не чекале некој друг да изгради, туку самите преземале иницијатива. Градбите што ги помогнале, водата што ја донеле и институциите што ги поддржале се дел од живото културно наследство на Пелистерскиот крај.
Денес, кога се зборува за старите донатори и градители, името Петро Бишта заслужува да биде запаметено како дел од една генерација што оставила трага со конкретни дела. Во каменот на црквите, во манастирските дворови и во водата што тече од чешмите, и денес се чита нивната приказна.
Така, низ генерациите, името Бишта останува врзано со дела што и денес се паметат. Од донациите за црквата во Магарево, до водата што потекла во манастирскиот двор, нивната приказна сведочи дека вистинското наследство не се мери со богатство, туку со трага што човекот ја остава зад себе.
Историјата на Магарево не е само приказна за едно село, туку и за луѓето што знаеле дека најголемото богатство е она што ќе остане по нив.
Голема благодарност до Коста Калица.
