Додека минуваме покрај старите куќи во Битола, ретко кој го забележува едно мало парче метал закачено високо на фасадата. За некого тоа е само ‘рѓосана плочка, но за оние што ја познаваат историјата – тоа е сведоштво за времето кога Битола била вистинска европска метропола.
На една од плочките стои натписот „РОССIЯ-ФОНСIЕРЪ“, испишан на стар руски јазик, а под него со латиница „ROSSIA-FONSIER“. Станува збор за ознака на руското осигурително друштво „Россија“, основано во Санкт Петербург во 1881 година, едно од најмоќните акционерски друштва во Руската Империја.
Зборот „Rossia“ едноставно значи „Русија“, односно името на компанијата, додека „Fonsier“ потекнува од францускиот збор foncier, што значи „недвижен имот“ или „земјиштен“. Тоа покажува дека оваа гранка на друштвото била специјализирана за осигурување на куќи, дуќани и други недвижности.
На истата фасада се сретнува и плочка од „Patriotic Assurance Company“, осигурителна компанија основана во Даблин, Ирска. Името „Patriotic“ значи „патриотска“, а „Assurance Company“ – осигурително друштво. Оваа компанија била меѓу многуте западноевропски осигурителни куќи кои преку своите агенти работеле и во Отоманската Империја.
Но, зошто овие плочки воопшто се поставувале?
Во 19 и почетокот на 20 век тие биле познати како „огнени знаци“. Сопствениците кои плаќале осигурување добивале ваква метална ознака и ја поставувале на видно место на фасадата. Таа им кажувала на пожарникарите дека имотот е осигуран и дека трошоците за интервенцијата и штетата ќе бидат покриени од компанијата.
Битола во тоа време била центар на Битолскиот вилает, град со бројни конзулати, развиена чаршија и богата трговска класа. Не е случајно што токму тука пристигнале осигурителни компании од Санкт Петербург, Даблин и другите европски центри. Богатите битолчани сакале нивните домови и дуќани да бидат заштитени според најсовремените европски стандарди.
Денес, овие мали метални плочки се вистинска реткост. Многу од нив исчезнале во војните, при обнови на фасадите или завршиле како старо железо. Оние што останале се неми сведоци на едно поинакво време – време кога Битола била град на конзули, трговци и европски дух.
Затоа, следниот пат кога ќе поминете покрај некоја стара битолска куќа, кренете го погледот. Можеби токму над вас се наоѓа уште една заборавена приказна од старата конзулска Битола.
Доколку забележите вакви плочки на некоја фасада, испратете ни фотографија. Да ги зачуваме малите детали што ја раскажуваат големата историја на нашиот град.
