Смилески Баир денес е препознатлива населба во Битола, но нејзините корени водат кон едно од најтешките поглавја од македонската историја. Вечерва со утре чекаат гости за големиот празник св. 40 Маченици – Кркардаш.
Во август 1903 година, за време на задушувањето на Илинденското востание, османлиските сили го запалиле селото Смилево, едно од главните жаришта на востанието и место каде се одржал Смилевскиот конгрес.
Смилево не било обично село. Тоа било симбол на организираниот отпор и борбата за слобода. Токму затоа било цел на одмазда.
ОД ПЕПЕЛ ДО НОВ ПОЧЕТОК
По палењето, голем број жители останале без домови и биле принудени да се раселат. Дел од нив го нашле својот спас во Битола, тогашен економски и културен центар во регионот.
Со себе не донеле само лични работи, туку и спомени, традиции и духот на Смилево.
Така, со текот на времето, настанала населбата Смилески Баир, место каде што се населиле потомците на смилевчани и го продолжиле животот, далеку од огнот што им ги уништил домовите, но не и идентитетот.
ЖИВА ИСТОРИЈА ВО СРЦЕТО НА БИТОЛА
Смилески Баир не е само географска локација. Тој е сведоштво за едно време на страдање, но и за човечка издржливост.
Зад името на населбата стои приказна. Жителите што дошле во Битола не почнале од нула, тие почнале од болка, но со надеж.
ПАМЕТЕЊЕ КОЕ НЕ ИЗБЛЕДУВА
Денес, повеќе од еден век подоцна, Смилески Баир останува како потсетник дека историјата не е само во книгите, туку и во маалата, улиците и семејните приказни.
Палењето на Смилево во 1903 година оставило длабока трага, но истовремено ја создало и основата за нов живот во Битола.
ГРАДОТ ШТО ПРИФАЌА И ПАМЕТИ
Битола отсекогаш била град што прима и создава.
Град што од болка прави приказна, а од приказната, идентитет.
Смилески Баир е дел од таа приказна.
