По една калдрмисана битолска уличка ти напрегва очите темнината. Ја барав куќата што е означена со бројот 39. Чукајќи по тие камени скали се двоумев на која од неколку врати да чукам. На првата, од десна страна, одговори:
– Очекував од домаќинот да бидам поканет од самиот него, но го убрзувам тоа со мојот чекор. Како да се претвори лицето на второто, малку по горното скалило во свечена насмевка.
Пред мене беше „художникот“ Тоде Ивановски, наставник вo една битолска школа. Тоде го знаат по многубројните цртежи објавени во печатот, главно со тематика од Народно-ослободителната војна. Во своето „ателје“, како што ја нарекува тој, тивко пулсираше уште топло парче што го носи со наслов „Пленици“. На платното сурдина уметнички опеани неколку заробени фашисти, побледени лица му лади нивните празни очи. Збунетоста и очајноста на нивните лица е изразена. Шпанската момчешка не знаев дека има таква крв. Двајца од нив стојат потпрени на дебелите стебла на шипките и чекаат го последниот суд што ќе го пресуди овој што го носи да се случи. А се спротивставува тој на тоа партизанот што го држи оружјето и рацете го победиле него, благородно лице.
Цела вечер гледав столчен уметнички на едно лице, и тешкиот драматичен живот уметничката рака им дала таква содржина што неосетно се асоцираат се’ нови и нови моменти и епизоди, преживеани пред повеќе од десет години. Секој нов лик од цртежот носи свои посебни својства. Секој лик тежи се впечатуе така што, гледајќи ги, тие остануваат трајно.
– Гледајте – „Претседател на судот“ во „Јануарски од село“, „Шпаковскиот сон“ или „Сон со распнатата млада партизанка“. На дружењето во тивката ноќ се бричат од долго испробувана четка.
Долго го гледав „Партизанскиот суд“ и “Белата книга“ на чија прва страна куќите гореле и во тие става тие ставила внимание на тие неколку ликови, обистинени од тешко проживување, сочинети само по неповратение на ѕвезди.
Така сониував често како партизан, – ми ја објаснуваше художникот таа слика. Ми се случува да “скокам во сон“ кога пред затворенику на смрт се репродуцирувала потребата од тој ден, искривените и крумливи лица што ги гледав, тие тажни погледи од другарите.
Ги истакнаа многу претежине. Овој млад художник ги има многу. Под креветот, врз ладор од дрво и во сите слободни места од единствената соба во која живее и исторично работи, се наоѓаат повеќе од тие ilda ги има.
Долго стоев рапшен пред десетината фигури заспан на трева, во длабок сон.
Иако малку на број, Тоде Ивановски има неколку успешни акварели. Го прашав зошто не работи и на платно. Одговори дека нема услови за тоа. Во собата, која во шега ја нарекува „ателје“ живее неговата четиричлена фамилија. Свободно место за работа има само врз креветот, и таму, често, за да му пречи, а потоа работата на платното бара простор.
Разговара додека стои близок. Резиме на неговото, така да кажам интимно дело, е – да слика по платно. Но според неговите желби и можности, новите услови допрва ќе го сторно, да слика до последна сила. Така желеаќе има горе од надражи младини, кога се длегне в рака и најсилната каменена плочка во својот двод и – рекламните табли на битолските биоскопи.
Доцна во ноќта го напуштив неговото „ателје“. Видов стојциц претежки и уште поготово и не длабоко обливоите и по долините од собата. Излезов возбуден и уверив дека овој млад битолски художник ќе ја оствари својата желба за слика и на платно.
И. Др.
Списание: Нова Македонија; Бр.: 3211; Страна: 4
Наслов: Во едно битолско ателје
Година: 1955; Датум: 18.03.1955
Дел од дигиталната библиотека на НУУБ Битола
Фотографии Сојуз на борците на НОАВМ 1941-45
