Битола во триесеттите години од минатиот век имала свој посебен градски живот, со кинотеатри, кафеани, гимназиски љубови, младешки авантури и строги професори кои внимателно го следеле однесувањето на учениците.

Едно интересно сведоштво за тоа време е зачувано во книгата „Перформансите на Широк Сокак“ од Д. Д. Такец, каде авторот се навраќа на своите гимназиски денови и на случките што го одбележале секојдневието на младите битолчани.
Во тогашната Кралска Југославија, учениците од гимназијата имале строго ограничена слобода. Посетувањето кино, одредени кафеани и други места за забава било забрането, а прекршувањето на правилата можело да заврши со сериозни училишни казни.
Особено интересен е споменот за филмот „Ноќите на Париз“.
Според сведоштвото на авторот, директорот на гимназијата предупредил дека ученикот што ќе се осмели да ја прекрши забраната и да го гледа филмот ќе биде исклучен од училиштето.
Но забраните, изгледа, само ја зголемувале љубопитноста на младите.
Во периодот од 1937 до 1941 година, од гимназијата биле истерани тројца ученици поради различни младешки авантури.
Една од најнеобичните случки била поврзана со тројца гимназијалци кои, инспирирани од каубојските филмови, решиле да одиграат вистинска филмска сцена.
Со пиштол направен од сува кора од леб, обоен црно, тие го запреле стариот свештеник на црквата „Параклис – Довлеџик“ и го принудиле да им ги предаде парите од иконите.
Момчињата сакале да ги искористат парите за да си купат религиозни песни, но нивната авантура набргу била откриена.
Битола тогаш зборувала за необичниот случај, кој бил наречен „Разбојништво кај Довлеџик“.
Бидејќи станувало збор за малолетници од познати битолски семејства, случајот завршил со училишна казна, односно со отстранување на тројцата ученици од гимназијата.
Меѓу споменатите гимназијалци бил и Владо Белушински, кого авторот го опишува како добар, храбар и авантуристички настроен млад човек.
За него е зачувана уште една анегдота од 1937 година.
На час по латински јазик, додека професорот го проверувал знаењето, Владо станал од клупата и му одговорил со зборовите:
„Внимавај каса!“
Изразот, познат од тогашните филмски авантури, предизвикал вистинска бура од смеа во училницата.
Професорот, навреден од одговорот, со дневникот под рака ја напуштил училницата, а Владо набргу бил исклучен од гимназијата.
Но неговата животна приказна не завршила тука.
Според авторот, Белушински подоцна покажал голема храброст како партизан во Седмата битолска бригада, а по војната работел како наставник во индустриско училиште во Скопје.
КИНОТО „РОЈАЛ“ – МЕСТОТО КАДЕ УЧЕНИЦИТЕ СЕ КРИЕЛЕ ОД ПРОФЕСОРИТЕ
Посебно место во сеќавањата за стара Битола зазема некогашното кино „Ројал“.
Тоа било едно од местата каде младите сакале да поминуваат време, иако за гимназијалците посетувањето било забрането.
Киното се наоѓало во близина на коцкарница, а во двата објекта имало определени дежурни професори кои внимавале дали учениците ги прекршуваат правилата.
Сепак, младите битолчани пронашле начин да ги надмудрат.
Кога некој ќе забележел дека професор влегува низ портата на „Ројал“, веднаш се слушало предупредувањето:
„Кербер!“
Тоа бил знакот сите ученици да побегнат.
Според сведоштвото, тие трчале на горниот кат од киното, од каде преку стрмни скали излегувале во задната улица.
Така, барем понекогаш, успевале да им избегаат на строгите професори.
Во истата улица се наоѓал и ресторанот „Инфлагранти“, чиј сопственик бил гимназиски другар на авторот.
По ослободувањето, „Ројал“ станал кафеана со летна бавча и музичко задоволство за битолчани кои се шетале по Корзото.
По национализацијата во 1947 година, објектот бил претворен во младински дом и ликовен изложбен салон, во кој, според авторот, своите први дела ги изложил и уметникот Рисимкин од Скопје.
Денес овие сведоштва претставуваат драгоцен прозорец кон една поинаква Битола.
Град во кој киното било вистински настан, професорите биле страв и трепет за учениците, а младешката желба за слобода понекогаш била посилна од сите забрани.
И можеби токму затоа старите битолски приказни се толку интересни. Зад секое некогашно кино, кафеана или заборавена улица се кријат луѓе, случки и спомени што заслужуваат повторно да бидат раскажани.
Извор: Д. Д. Такец, „Перформансите на Широк Сокак“, извадок од поглавјето „Забранети кафеани и филмови“, стр. 237 и продолжението на следната страница.
Подготовка и новинарска обработка: Бабам Битола.