На само десетина километри од Битола, во Велушина, со векови се создавало и чувало црковно богатство чија вредност денес далеку ги надминува границите на едно село.
Пред нас е една од иконите што потекнуваат од Велушина, а денес се наоѓа во музејската поставка во Битола – Богородица со малиот Христос.
Иконата денес ги носи видливите траги на времето. Напукнатата подлога, оштетените делови од бојата и позлатата не ја намалуваат нејзината убавина. Напротив – како да сведочат за долгото патување низ генерациите.
Велушина е исклучително место на духовната карта на битолскиот крај. Тамошната црква „Успение на Пресвета Богородица“ има повеќе градежни фази, од крајот на X и почетокот на XI век, а големи обновувања се случувале во XVIII и XIX век. Истражувањата укажуваат и на можност дека храмот бил подигнат врз остатоци од уште постар сакрален објект.
Но Велушина е посебна и по своите икони.
Колку е значајно ова наследство покажува фактот што историчарот на уметност Ристо Палигора му посветил цела публикација – „Икони од Велушина XVII–XIX век“, издадена од НУ Завод и музеј – Битола во 2017 година. Во истражувањето се обработуваат повеќе зографи и зографски работилници кои оставиле свои дела во велушинските храмови.
Меѓу нив се среќаваат дела поврзани со Анастас Зограф и неговите синови Константин и Димитар Анастасови, значајни имиња во црковното сликарство на Пелагонија во XIX век. Палигора преку стилски споредби идентификувал повеќе нивни икони во Велушина, а за Константин се наведува дека негови дела се сочувани во повеќе велушински цркви.
Дека дел од ова богатство денес се чува во Битола потврдува и официјалниот туристички водич на НУ Завод и музеј – Битола. Во постојаната поставка е заведена, меѓу другото, и икона на Свети Никола од црквата „Света Богородица“ во Велушина.
Токму затоа фотографијата на Богородица што ја направивме во Музеј Битола не е само фотографија на еден стар црковен предмет.
Тоа е парче од духовната и уметничката историја на Велушина и Битолско.
И можеби токму ваквите предмети најдобро нè потсетуваат колкаво богатство имаме на само неколку километри од Битола, а за кое понекогаш знаеме премалку.
Икони пред кои се молеле генерации, преживеале векови и денес, зад музејските врати, продолжуваат тивко да ја раскажуваат приказната за луѓето што живееле пред нас.
Наше е само да ја слушнеме – и да ја зачуваме за тие што ќе дојдат по нас.
Фотографија: Бабам Битола – икона на Богородица со Христос, со потекло од с. Велушина, фотографирана во музејската поставка во Битола.
Оваа фотографија што ја имаш би ја ставил директно за насловна, без реставрирање на оштетувањата. Токму трагите од времето ѝ даваат тежина на приказната.
